Apteka będąc placówką ochrony zdrowia różni się w sposób zasadniczy od podmiotów handlowych. Pacjenci korzystający z jej usług nie zawsze mają świadomość praw im przysługujących, ten artykuł ma na celu klaryfikację tego zagadnienia.

 

Obowiązkiem apteki ogólnodostępnej jest posiadanie wyrobów medycznych i produktów leczniczych w ilości i asortymencie niezbędnym do zaspokojenia potrzeb zdrowotnych miejscowej ludności (art. 95 ust. 1 PF). Wyjątek mogą stanowić środki narkotyczne i substancje psychotropowe z grup I-N i II-P, z posiadania których apteka może zostać zwolniona decyzją Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego. Ma to miejsce jedynie wtedy, gdy w okolicy znajduje się inna placówka oferująca dostęp do tych leków. W przypadku braku poszukiwanego przez nas produktu kierownik apteki zobligowany jest do umożliwienia nam nabycia go w późniejszym terminie (art. 95 ust. 3 PF).


W przypadku, gdy pacjentowi zabraknie medykamentu, którego przerwa w zażywaniu może wywołać nagłe zagrożenie zdrowia bądź życia - farmaceuta w osobie kierownika apteki, może nam go wydać - wystawiając tzw. receptę farmaceutyczną. Dotyczy to produktu leczniczego w najmniejszym terapeutycznym opakowaniu, z wyłączeniem środków odurzających, substancji psychotropowych i prekursorów kategorii 1 (art. 96 ust. 2 PF). Tak wystawiona recepta farmaceutyczna winna zawierać: nazwę wydanego produktu leczniczego, dawkę, przyczynę wydania leku, tożsamość i adres osoby, dla której produkt leczniczy został wydany, datę wydania, a także podpis i pieczątkę farmaceuty wystawiającego dokument. Recepta farmaceutyczna jest odpłatna w 100% i podlega ewidencjonowaniu (art. 96 ust. 3 PF).


Pacjentowi przysługuje prawo do nabycia tańszego leku refundowanego niż ten, który został przepisany przez lekarza - tzw. odpowiednika. Farmaceuta jest zobligowany do poinformowania pacjenta o takiej możliwości i umożliwienia zakupu preparatu, o którym mowa. Zgodnie z ustawą za odpowiednik uznaje się produkt leczniczy posiadający taki sam skład jakościowy i ilościowy substancji czynnych, taką samą postać farmaceutyczną, jak referencyjny produkt leczniczy, i którego biorównoważność wobec referencyjnego produktu leczniczego została potwierdzona odpowiednimi badaniami biodostępności (art. 15 ust. 8 PF).


W wyjątkowej sytuacji aptekarz może odmówić nam wydania leku. Farmaceuta i technik farmaceutyczny mogą zaniechać sprzedaży produktu leczniczego, jeżeli jego wydanie może zagrażać życiu lub zdrowiu pacjenta (art. 96 ust. 4 PF). Taka sytuacja może mieć miejsce również, gdy pojawi się wątpliwość co do wieku osoby, której wydaje się preparat. W przypadku zakupu produktu leczniczego, którego wydanie jest ograniczone wiekiem, pracownik apteki jest uprawniony do żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek osoby. W przypadku nieprzedstawienia takiego dokumentu produktu leczniczego nie wydaje się (art. 96 ust. 4a PF).


Istotną kwestią może okazać się termin ważności recepty. Nie wszyscy pacjenci zdają sobie sprawę, że recepta może ulec "przeterminowaniu". Czas przeznaczony na jej realizacją został dokładnie określony w rozporządzeniu ministra zdrowia w sprawie recept lekarskich (Dz. U. z 2014 r. poz. 319 oraz z 2014 r., poz. 1239). Termin realizacji nie może przekroczyć:
- 30 dni od daty wystawienia, a w przypadkach, gdy lekarz wystawia kilka recept na następujące po sobie okresy stosowania, 30-dniowy termin jest liczony od naniesionej na recepcie daty realizacji "od dnia";
- 7 dni od daty wystawienia dla antybiotyków w postaci preparatów do stosowania wewnętrznego i parenteralnego;
- 120 dni od daty wystawienia dla leków i środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego sprowadzanych z zagranicy dla pacjenta;
- 90 dni od daty wystawienia dla preparatów immunologicznych, wytwarzanych dla pacjenta;
W przypadku przepisania na recepcie więcej niż jednego leku, termin realizacji recepty liczony jest indywidualnie dla każdego z nich.


Dużym zaskoczeniem dla pacjenta może okazać się kwestia zwrotów produktów zakupionych w aptece. Ustawa o Prawie Farmaceutycznym wskazuje wyraźnie, że produkty lecznicze i wyroby medyczne wydane z apteki nie podlegają zwrotowi (art. 96 ust. 5 PF). Nie dotyczy to produktów leczniczych lub wyrobów medycznych zwracanych aptece z powodu wady jakościowej, niewłaściwego ich wydania lub sfałszowania produktu leczniczego. (art. 96 ust. 6 PF).
Częstą niedogodnością na jaką natyka się pacjent w aptekach są kolejki. Jakie warunki należy spełnić żeby zostać obsłużonym poza kolejnością? Ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz z usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach poza ustaloną kolejnością mogą korzystać: świadczeniobiorcy, posiadający tytuł "Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi" lub "Zasłużonego Dawcy Przeszczepu", inwalidzi wojenni i wojskowi oraz kombatanci (art. 47c NFZ).
W przypadku zastrzeżeń na funkcjonowanie apteki pacjentowi przysługuje prawo do wniesienia skargi do Rzecznika Praw Pacjenta.

Bartłomiej Rozpara